پيشتازان تنازع در بقا ، و عشاق شهوت حيوانى و مال و مقام ، هر لحظه از زندگى آن دو بزرگوار طعم كشته شدن در راه خدا كه شهادت ناميده مىشود ، سپرى گشته است . مرحلهء دوم - ورود به كارزار ، در حالى كه تن به شهادت داده ، باكى از پايان يافتن زندگى در راه هدف اعلائى كه انتخاب كرده است ، ندارد . در اين مرحله انسانى كه رو به شهادت مىرود ، ممكن است طوفانى در وضع روانى او به وجود بيايد ، سپاهى از مفاهيم گوناگون از زندگى و مرگ و مختصات زندگى در مغز او رژه بروند ، لحظه اى فرسودگى ، لحظهء بعد نشاط و برافروختگى ، تداعى معانى در اندك زمان جاى خود را به انديشهء منطقى مىدهد و بالعكس ، رشتهء انديشه منطقى را شروع و تداعى معانى آن را از هم مىگسلد . دنيا و زر و زيورش در نوسانى از ارزيابىها از جلو چشمان شهيد عبور مىكند . با اين حال مىتوان ملاك وضع روانى شهيد را در مرحلهء دوم شدت و ضعف تمركز قواى دماغى در بارهء آن هدف قرار داد كه براى وصول به آن ، گام به مرز زندگى و مرگ نهاده است . هر اندازه كه قواى مغزى شهيد در بارهء هدف انتخاب شده اش متمركزتر باشد ، از طوفان و نوسانات روانى او كاسته مىشود . در اين مرحله ، با نظر به گفتار و رفتار شهداى بزرگ تاريخ ، اين ملاك به خوبى ثابت مىشود كه عظمت هدف كه آنان مىخواهند آن را به بهاى جان به دست بياورند ، آنانرا چنان جذب مىكند كه از نظر وضع روانى گوئى در معتدلترين حال به سر مىبرند . اكنون بعضى از جملات امام حسين عليه السلام را در روز خونين دشت نينوا از نظر مىگذرانيم : 1 - امام حسين عليه از فرزدق شاعر مىپرسد : مردم را در پشت سرت چگونه گذاشتى ( وضع مردم در كوفه چگونه بود ) فرزدق پاسخ داد : دلهاى مردم با تو و شمشيرهايشان به ضرر تو كشيده شده است و قضاى الهى از آسمان فرود مىآيد و خداوند با مشيت خود عمل مىكند . امام حسين فرمود :